Het Savoyard-mes
Het Savoyard-mes is een veer-vouwmes met een platte veer en yatagan-lemmet van 12C27 roestvast staal. In oude catalogi heette dit model ook L’Alpin, Le Montagnard of L’Alpiniste: hetzelfde populaire mes dat vanaf het begin van de 20e eeuw veelvuldig in de regio Thiers werd gemaakt.
Omschrijving
De vorm is direct herkenbaar: een vlakke greep, twee voorste bolsters en een yatagan-lemmet waarvan de rug naar de punt oploopt. Een gestanste nagelgleuf helpt bij het openen. Dit is de historische vorm van L’Alpin, in oude catalogi terug te vinden als Savoyard, Montagnard of Alpiniste.
De vierkante angel werkt tegen de veer en houdt het lemmet open én gesloten. Geen draaibare ring, geen slot om vrij te geven. Openen, snijden, sluiten. De aanslag in de veer stopt het lemmet voordat de snede bij het sluiten het metaal raakt. Zo blijft de snede langer goed.
Het 3 mm dikke lemmet is van 12C27, een Zweeds roestvast staal dat eenvoudig opnieuw te slijpen is. De greepschalen zitten op een blauw-wit-rode glasvezeltussenlaag en worden met RVS schroeven bevestigd. Een etui van kunstleer wordt meegeleverd.
- Lengte open: 190 mm
- Lengte gesloten: 100 mm
- Dikte: 15 mm
- Gewicht: circa 95 g
In gebruik is het een zakmes voor brood, kaas, worst, touw en fruit. Compact in de zak en groot genoeg aan tafel.
Datasheet
-
Lemmetstaal12C27
-
VeerstaalZ20
History & inspiration
Een mes, meerdere namen
Alpien, Bergbewoner, Savoieër, Alpenklimmer: de catalogi van fabrikanten en grote postorderhuizen hebben al deze namen gebruikt om naar dezelfde familie van messen te verwijzen. Een veermes, yatagan-blad, rechte hiel, plat lemmet, voorkant met mitres. Het Savoyaardse mes dat ik hier voorstel behoort tot deze familie: het is L'Alpin, onder een van zijn historisch gedocumenteerde commerciële benamingen.
1905: het merk L'ALPIN wordt geregistreerd in Thiers
Het eerste gedateerde spoor is een merkenregistratie. Op 8 mei 1905 registreerde de fabrikant uit Thiers, Rivière-Caburol, « L'ALPIN ». Daarna volgen « Véritable Alpin », en vervolgens « L'Alpin Coupe Toujours » in 1909, opnieuw geregistreerd door zijn opvolgers tot in de jaren 1970. Het model verschijnt daarna in de catalogi van verschillende Thierse bedrijven en Manufrance, voordat het in het publieke domein terechtkwam. De productie vond bijna uitsluitend plaats in het bekken van Thiers.
Thiers maakte de messen van andere regio's
Het kan verrassend zijn, maar in het bassin van Thiers is het de regel. Al eeuwenlang produceert de messenindustrie van Thiers messen die de namen dragen van gebieden waar ze niet wonen: de Normandiër, de Aurillac, de Langres, de Laguiole en nog veel meer. L'Alpin past in deze logica. Een naam die naar de bergen kijkt, een productie geworteld in de Puy-de-Dôme, een verspreiding door heel Frankrijk via rondreizende verkopers en catalogi. Dit mechanisme wordt in detail beschreven in het artikel over de productie van regionale messen in Thiers.
Een oorsprong die onbekend is gebleven
Waar komt de vorm precies vandaan? Niemand weet het met zekerheid. Serieuze bronnen zijn het hierover eens: de precieze geografische oorsprong van het model is onbekend. Een Piëmontesische mes van vergelijkbare vorm circuleert al in Italië vanaf de jaren 1860, maar de verwantschap blijft stilistisch, niet aangetoond. Geen enkel document bewijst een Savoyaardse messencreatie. Wat we met zekerheid kunnen zeggen, kan in één zin worden samengevat: de naam en de verbeelding verwijzen naar de Alpen, de merkregistraties en de productie verwijzen naar Thiers.
De verbeelding van de berg, zonder de legende
Men leest vaak dat de Alpin herders, wijnboeren en bergboeren vergezelde. Het is plausibel en in overeenstemming met wat dit mes is: een praktisch opvouwbaar mes, robuust, verkocht tegen een betaalbare prijs, ontworpen voor een tussendoortje en kleine klusjes. Maar geen enkel archief laat toe om er een zekere scène van te maken. Ik geef liever aan wat gedocumenteerd is en laat de legende aan de toeristische folders over. De echte geschiedenis is bovendien interessanter: die van een populair mes, in serie geproduceerd door een hele stad, en verspreid ver buiten de valleien die het zijn naam hebben gegeven. Zijn geschiedenis vertelt uiteindelijk evenveel over Thiers als over Savoie.
En vandaag
L'Alpin heeft de werkbanken van het Thiernois-bekken nooit echt verlaten. Verschillende ateliers maken het nog steeds. Mijn versie zet deze continuïteit voort: hetzelfde veermechanisme en slipjointmechanisme, hetzelfde yatagan-mes, met handvaten die stuk voor stuk gekozen en gevormd zijn. Om dit model te situeren tussen de andere regionale vormen, de categorie regionale messen verzamelt die ik voorstel, en het artikel over de geschiedenis van de regionale Franse messen hun gezamenlijke geschiedenis reconstrueren.
Materials
Het lemmet is geslepen uit 12C27, een klassieke roestvrijstalen messtaal. Voor een zakmes is dit een verstandige keuze: het verdraagt vocht, zuur fruit en vergeten om het te drogen, slijpt gemakkelijk opnieuw en veroudert goed met minimaal onderhoud. De dikte van 3 mm en de platte afschuining geven een stevig lemmet, geschikt voor tafel- en zakgebruik.
Het mechanisme berust op drie onderdelen: twee platen, een veer, en de vierkante hiel van het lemmet die erop steunt. De platen zijn uitgehouwen om de beweging soepeler te maken, hun binnenranden zijn zacht afgewerkt om aan te raken, en het binnenste van de veer is gepolijst. De voorste kraag, waar de aspen wordt geplaatst, versterkt het meest belaste deel van het handvat. De blauw, wit, rode glasvezel tussenlagen, zichtbaar aan de rand, herinneren discreet aan waar dit mes vandaan komt. Het handvat wordt bevestigd met roestvrijstalen schroeven — een keuze die onderhoud en toekomstige reparaties vergemakkelijkt — en de metalen onderdelen krijgen een satijnen afwerking.
Aan de mouwenzijde worden acht opties aangeboden:
- Buis — blond, met een fijne nerf, het patine langzaam met de jaren en door aanraking.
- Cade — een mediterrane jeneverbes met een duidelijke tekening en een geur die herkenbaar is bij het vormen.
- Olivier — bruin gevlamd op honingkleurige achtergrond, elke mouw is anders dan de buur.
- Gabonees ebbenhout — dicht en bijna zwart, eenvoudig van gevoel en van uiterlijk.
- Padoukloep — verontruste gezichten en warme tint voor de meest expressieve versies.
- Zwarte hoorn en blonde hoorn — het historische materiaal van populaire zakmessen, elke plaat is uniek.
- Elforyn — een modern, homogeen en stabiel ivoorvervangend materiaal, voor het ivoorachtige uiterlijk zonder beschermde dierlijke materialen.
Le Savoyard is een serieproductiemodel, in de traditie van Thiers sinds altijd: de onderdelen komen uit de messenproductie van het bassin van Thiers, en vervolgens wordt elk mes in mijn atelier in Courpière afzonderlijk aangepast, gemonteerd, afgewerkt, geslepen en gecontroleerd. Het gegraveerde merkteken op het lemmet ondertekent dit werk.
Use & care
Le Savoyard is een veelzijdig zakmes, ontworpen voor dagelijks gebruik: brood, een stuk kaas uit de tas, een worst die toch niet het picknick zou overleven. Het snijdt een touwtje, schaaf een stukje hout, bereidt een vrucht, komt van pas aan tafel wanneer bestek ontbreekt.
Je moet ook weten wat het niet is. Zoals elk inklapbaar mes bij slipjointmechanisme, heeft het geen vergrendeling: er wordt geen grote torsiekracht, geen zwaar tikwerk of zware werkzaamheden van gevraagd. Het is geen bushcraftmes, het is een zakmes — en dat is prima zo.
Regulier onderhoud
- Veeg het lemmet na gebruik af, vooral na het snijden van zure of zoute voedingsmiddelen, en droog vervolgens het mes voordat u het opbergt. De 12C27 is roestvrij, maar niet onverwoestbaar.
- Vermijd de vaatwasser en langdurige onderdompeling: water dringt in het scharnier en hout vindt dat niet prettig.
- Houten en hoornhandvatten leven met de omgevingsvochtigheid: een droge opbergplaats en, voor het hout, af en toe wat olie zijn voldoende om ze in goede staat te houden.
- Houd het gewricht schoon; een druppel geschikte olie als de opening minder soepel wordt.
- Scherpen wanneer het snijvlak daarom vraagt, in plaats van te wachten tot het volledig bot is: enkele regelmatige passages zijn beter dan een grote herstelbeurt.
En als het mes veel heeft meegemaakt, zorgt de werkplaats voor het slijpen en herstellen: een mes met schroef kan worden gedemonteerd, gerepareerd en gaat weer jaren mee.
FAQ
Wat is een Savoyaardse mes?
Het is een van de historische handelsnamen van een familie van zakmessen: L'Alpin. Een veerhouder en slipjointmechanisme, yatagan-mes met vierkante hiel, plat handvat met voorsnijranden. Het merk L'ALPIN werd in 1905 in Thiers geregistreerd en het model werd bijna uitsluitend gemaakt in het Thiernois-bekken.
Wat is het verschil tussen het Savoyaardse mes en L'Alpin?
Geen op de inhoud. Savoyaard, Alpen, Bergbewoner en Bergbeklimmer duiden op hetzelfde type mes in oude catalogi. De naam varieerde afhankelijk van de fabrikanten en de beoogde markten; de vorm en het mechanisme bleven hetzelfde.
Komt het Alpenmes echt uit Savoie?
Niets bewijst het. Zijn precieze geografische oorsprong is onbekend. Wat wel gedocumenteerd is: de registratie van het merk L'ALPIN in Thiers in 1905 door de fabrikant Rivière-Caburol, en een productie geconcentreerd in het Thiers-bekken. De naam verwijst naar de verbeelding van de Alpen, niet naar een bevestigd geboorteplaats.
Wat is het verschil tussen een Alpin en een Opinel?
De constructie. L'Alpin beschikt over een veer: de slipjointmechanisme en de vierkante hiel van het lemmet houden het open en gesloten, en kapjes versterken het voorste deel van het handvat. De Opinel heeft geen veer: het lemmet draait vrij en een draaibare ring vergrendelt het. Twee verschillende antwoorden op dezelfde behoefte, elk met zijn eigen logica.
Waar is dit mes gemaakt?
De basis komt van een messenleverancier uit Thiers; sommige serieoperaties, zoals warmtebehandeling of slijping, kunnen worden uitgevoerd door gespecialiseerde partners. De montage, het afstellen, het vormen van het handvat, de afwerkingen en het scherpmaken worden gedaan in mijn werkplaats in Courpière, in het bassin van Thiers.
Hoe werkt de slipjointmechanisme?
De veer drukt op de vierkante hiel van het lemmet. Bij het openen klikt het lemmet in werkpositie; bij het sluiten houdt het het lemmet in het handvat. De poncetage, een in de veer geïntegreerde aanslag, voorkomt dat het snijvlak het metaal raakt bij het sluiten van het mes, waardoor het lemmet scherp blijft.
Welke handgreep kiezen tussen hout, hoorn en Elforyn?
Hout biedt nerfpatronen en een patina die evolueert; het vereist zorgvuldige droging en af en toe een druppel olie. Hoorn geeft unieke schalen, maar is gevoelig voor warmte en langdurig water. Elforyn, een moderne vervanger van ivoor, is het meest stabiel en het eenvoudigst in gebruik. Vraag van smaak en gebruik: geen enkele keuze is slecht.
Hoe onderhoud je een handvat van hout of hoorn?
Veeg na gebruik af, droog onmiddellijk, houd het mes uit de buurt van de vaatwasser en van weken. Voor hout voedt een neutrale olie met een doek een paar keer per jaar het materiaal. Voor hoorn, vermijd vooral hitte en schommelingen in de luchtvochtigheid: dat is wat het laat werken.
Is de 12C27 gemakkelijk te slijpen?
Ja, dat is een van zijn kwaliteiten. Dit Zweeds roestvrij staal wordt weer scherp in een paar halen op een watersteen of een keramisch staafje, terwijl het de snede bij gebruik op een eerlijke manier behoudt. Een goed staal voor een mes dat echt wordt gebruikt.
Kun je het gebruiken om te eten of als tussendoortje?
Het is zelfs zijn historische speelterrein. Brood, kaas, charcuterie, fruit: het lemmetformaat en de slipjointmechanisme maken het tot een beenharde en geïmproviseerde tafelmesser. Spoel en droog het lemmet na zure of zoute voedingsmiddelen en het zal u lange tijd volgen.
Klantrecensies
Nog geen beoordelingen.
Deel als eerste uw ervaring met dit product.
