Bretons mes
Het Bretonse mes (couteau Breton), ook London genoemd, is een Frans ambachtelijk zakmes met een schapenvoetlemmet van roestvrij 12C27-staal. De afgeronde punt en het cran plat-mechanisme maken het tot een eenvoudig, veilig en makkelijk mes. Het stamt af van de zeemansmessen die vanaf de 19e eeuw in Thiers werden gemaakt en langs de hele Atlantische kust werden verspreid.
Bericht ontvangen zodra het te bestellen is
Dit model of sommige uitvoeringen ervan zijn momenteel niet te bestellen. Laat uw e-mailadres achter: we schrijven u één keer, zodra de gekozen uitvoering te bestellen is.
Omschrijving
Het Bretonse mes herkent u op het eerste gezicht: de rug van het lemmet duikt naar voren, de afgeronde punt ligt in lijn met de snede, en het hele silhouet zegt dat het om een werkmes gaat. Dit profiel, het schapenvoetlemmet, komt uit de scheepvaart. Aan boord is een punt die steekt een risico, terwijl een rechte snede die tot het einde van het lemmet doorloopt goede diensten bewijst. Die gebruikslogica heeft anderhalve eeuw overleefd zonder aan belang in te boeten.
Het platte heft met voorste bolster valt vanzelf in de hand. De blauw-wit-rode tussenlagen tussen platines en heft geven het model op discrete wijze zijn signatuur. Dankzij de bevestiging met roestvrijstalen schroeven kan het netjes worden gedemonteerd als het mes ooit voor een opknapbeurt door mijn handen moet.
Het mechanisme verdient even aandacht. Het gaat om een cran plat met vierkante hiel, een slipjoint zonder inkeping: de hiel van het lemmet drukt tegen de veer, die het zowel open als gesloten vasthoudt. Er is geen vergrendeling, alleen een duidelijke weerstand bij het openen en sluiten, zoals bij de volkse zakmessen waarvan het afstamt. Een uitsparing in de veer (poncetage) voorkomt dat de snede die bij het sluiten raakt, zodat de snijkant gespaard blijft en het mes dichtgaat zonder beschadigd te raken.
Het lemmet van roestvrij 12C27-staal, 3 mm dik en met een vlakke slijpvorm, verdraagt het vergeten in een jaszak, appelsap en een plak worst zonder bijzondere zorg te vragen. De ingeslagen nagelgroef maakt een rustig openen met twee handen mogelijk, in de geest van het model.
Dichtgeklapt meet het 10 cm voor ongeveer 105 g, een formaat dat u in uw zak vergeet tot het tijd is om te eten. Open is het 19 cm, waarvan ongeveer 9 cm lemmet: genoeg voor brood, kaas of een appel in partjes op een hoekje van de plank. Het is een mes voor elke dag, gemaakt om vaak tevoorschijn te komen.
Het hoort bij de Franse streekmessen van de werkplaats, naast de ambachtelijke zakmessen uit de rest van het assortiment. Zijn geschiedenis heeft veel meer gereisd dan zijn naam doet vermoeden, en die leest u hieronder.
Geschiedenis & inspiratie
Dit mes „het Bretonse mes” noemen vraagt om een eerlijke uitleg. Bretagne hoort wel bij zijn geschiedenis, maar als gebied waar het werd gebruikt en niet als geboorteplaats. Het echte verhaal, interessanter dan de folklore, speelt zich af tussen drie geografieën: Engeland, Thiers en de Atlantische kust.
Een mes uit het westen, gemaakt in de Auvergne
In de 19e eeuw maakt Thiers messen voor heel Frankrijk, en vaak onder andere namen dan de eigen. De regio telt in 1855 ongeveer 25.000 werknemers en produceert een veelheid aan zogenaamde streekmessen, bestemd voor gebieden ver van de Auvergne. Ironisch genoeg krijgt de Franse hoofdstad van het mes pas in 1994 een eigen model, Le Thiers®. Het Bretonse mes hoort bij die productie van reizende messen, die via al goed ingesleten handelsroutes naar het westen werden verzonden.
Een openlijk Engelse inspiratie
De vorm komt van over het Kanaal. De messenmakers van Sheffield maken al lang lemmeten met een sheepsfoot-profiel, schapenvoet in het Nederlands, geschikt voor het gebruik aan boord. Wanneer deze familie messen in Frankrijk aankomt, krijgt ze sprekende bijnamen: „genre anglais”, „marin” of „London”, waarschijnlijk omdat in die tijd alles wat uit Engeland kwam uit Londen leek te komen. „London” duidt dus een vorm en een afstamming aan, geen Engels merk en geen regionale benaming.
De Pradel, een gedocumenteerd referentiepunt
Het stevigste ijkpunt in het dossier heeft een naam: de Pradel. Volgens Brigitte Liabeuf, voormalig conservator van het Musée de la Coutellerie in Thiers, ligt zijn geboorte rond 1867, toen Étienne Pradel, van het huis Pradel-Chomette, waarvan het merk een scheepsanker toonde, op de Wereldtentoonstelling een mes van Engels type presenteerde. Het zal langs de hele westkust worden verkocht, van Normandië tot de streek van Bordeaux, via Bretagne. Het is een zeemansmes, maar ook een mes van boeren, arbeiders en werkers aan de kust: in de eerste plaats een volks gereedschap.
Zeelieden, marsgasten, Newfoundlandvaarders
De maritieme context is heel reëel. De havens aan het Kanaal en de Atlantische Oceaan rusten in die tijd duizenden mannen uit voor de grote visserij bij Newfoundland. Aan boord dient een robuust zakmes voor touwwerk, vis, maaltijden en talloze dagelijkse handelingen. De afgeronde punt beperkt verwondingen bij slingerend schip en bewerkt het touw zonder te haken. Doorweekt met zeewater roestten deze messen snel, en er zijn weinig oude exemplaren bewaard gebleven, wat de grijze zones in het dossier deels verklaart.
Wat onzeker blijft
Sommige verhalen doen nog de ronde en verdienen het om als zodanig te worden aangeduid. De verklaring van de naam door een zeeslag tegen de HMS London blijft een verhalende hypothese, zonder bevestiging. Geen enkele primaire bron bevestigt evenmin het voorschrift, soms aan Colbert toegeschreven, dat zeelieden verplicht zou hebben de punt van hun mes af te breken. En wat een gestandaardiseerd „Bretons mes” betreft dat al twee eeuwen ononderbroken wordt doorgegeven: de beschikbare bronnen wijzen eerder op een familie van verwante vormen, met wisselende namen, verspreid over het hele westen. De gedocumenteerde geschiedenis volstaat ruimschoots om dit mes interessant te maken.
Het Bretonse mes van vandaag
Het Bretonse mes dat hier wordt aangeboden, zet die traditie rechtstreeks voort. Het is een seriemodel uit de messenproductie van de regio Thiers, zoals ook de messen die honderdvijftig jaar geleden naar de Atlantische havens vertrokken. Elk exemplaar gaat daarna door de werkplaats in Courpière voor afstelling, montage, afwerking en slijpen.
Bronnen en verdieping
- Brigitte Liabeuf, voormalig conservator van het Musée de la Coutellerie in Thiers: datering van de Pradel „rond 1867” en het verband met de Wereldtentoonstelling.
- Camille Pagé, La Coutellerie depuis l'origine jusqu'à nos jours (eind 19e eeuw): zeemansmessen van Engels type en de productie in Thiers.
- Christian Lemasson, Couteaux de France. Histoire des couteaux régionaux (Artémis, 2020).
- Musée national de la Marine en Musée des Terre-Neuvas in Saint-Malo: context van de grote visserij.
Materialen
Het lemmet is gemaakt van 12C27, een klassiek roestvrij messenstaal. Voor een zakmes is dat een verstandige keuze: het verdraagt vocht, zuur fruit en een vergeten droogbeurt, laat zich zonder moeite naslijpen en veroudert goed met minimaal onderhoud. De dikte van 3 mm en de vlakke slijpvorm geven een stevig lemmet, geschikt voor gebruik aan tafel en op zak.
Het mechanisme berust op drie onderdelen: twee platines, een veer en de vierkante hiel van het lemmet die erop rust. De platines zijn uitgefreesd om de beweging soepeler te maken, hun binnenranden zijn zacht afgewerkt en de binnenkant van de veer is gepolijst. De voorste bolster, waarin de aspen zit, versterkt het zwaarst belaste deel van het heft. De blauw-wit-rode tussenlagen van glasvezel, zichtbaar op de zijkant, herinneren discreet aan waar dit mes vandaan komt. Het heft is met roestvrijstalen schroeven bevestigd, wat onderhoud en latere reparaties vergemakkelijkt, en de metalen delen krijgen een gesatineerde afwerking.
Er zijn acht heftopties:
- Buxus: blond, met een fijne nerf, krijgt met de jaren en de hand langzaam patina.
- Cade: een mediterrane jeneverbes met een uitgesproken tekening, waarvan u de geur bij het bewerken herkent.
- Olijfhout: bruin geaderd op een honingkleurige ondergrond, elk heft is anders.
- Gabon-ebben: dicht en bijna zwart, sober in de hand en voor het oog.
- Padoek-wortelhout: grillige figuren en een warme tint voor de meest opvallende versies.
- Zwarte hoorn: het historische materiaal van de volkse zakmessen, waarvan elke plaat uniek is.
- Blonde hoorn: hetzelfde materiaal in een lichte tint, ook hier is elke plaat uniek.
- Elforyn: een moderne ivoorvervanger, homogeen en stabiel, die het uiterlijk van ivoor geeft zonder beschermd dierlijk materiaal.
Het Bretonse mes is een seriemodel volgens een oude logica uit Thiers: de onderdelen komen uit de messenproductie van de regio Thiers, waarna elk mes één voor één in mijn werkplaats in Courpière wordt afgesteld, gemonteerd, afgewerkt, geslepen en gecontroleerd. De stempel op het lemmet bekrachtigt dat werk.
Gebruik en onderhoud
Het Bretonse mes is een veelzijdig zakmes, bedacht voor elke dag: de lunch, een appel, brood en kaas op de picknick, het touwtje van een pakket en alle kleine snijklussen van een dag. De afgeronde punt verandert de manier van werken een beetje, want ze steekt niet: ze snijdt. Voor alles wat u op een plank of in de hand snijdt, voldoet de rechte snede uitstekend.
U moet ook de grenzen kennen. Zoals elk zakmes met cran plat heeft het geen vergrendeling, en daarom is het niet bedoeld om te wrikken, voor batoning of voor zwaar werk. Het is een zakmes, geen bushcraftmes, en die rol vervult het heel goed.
Dagelijks onderhoud
- Veeg het lemmet na gebruik af, vooral na zure of zoute etenswaren, en droog het mes voordat u het opbergt. 12C27 is roestvrij, maar niet onkwetsbaar.
- Vermijd de vaatwasser en elke langdurige onderdompeling: het water dringt in het scharnier, en het hout houdt daar niet van.
- Heften van hout en hoorn reageren op de luchtvochtigheid: een droge bewaarplek en, voor hout, af en toe wat olie volstaan om ze in vorm te houden.
- Houd het scharnier schoon, met een druppel geschikte olie als het openen minder soepel wordt.
- Slijp wanneer de snede begint te glijden, zonder te wachten tot ze helemaal bot is: een paar regelmatige halen zijn beter dan een grote opknapbeurt.
Heeft het mes veel gediend, dan zorgt de werkplaats voor het slijpen en de opknapbeurt. Omdat het met schroeven is gemonteerd, kan het worden gedemonteerd, gerepareerd en gaat het weer jaren mee.
Klantrecensies
Nog geen beoordelingen.
Deel als eerste uw ervaring met dit product.